Uitval elektriciteitsvoorziening
Energieproducenten en netbeheerders verrichten grote inspanningen om de continuïteit van de elektriciteitsvoorziening te garanderen. Toch blijft de kans op een incident bij een cruciale transportkabel of beschadiging van een transportleiding bestaan. De energielevering (elektriciteit) kan gepland of ongepland wegvallen. Er kan sprake zijn van het bewust uitschakelen van de elektriciteitsvoorziening of uitval doordat het landelijke transportnet beschadigd raakt door werkzaamheden die (elders) aan het transportnet plaatsvinden, door werkzaamheden bij externe partijen of door extreme weersomstandigheden. Zelfs incidenten elders in Europa kunnen in verschillende delen van Europa leiden tot stroomuitval. Daarnaast kan een cybercrime actie of een aanval op Europa ook een mogelijke oorzaak van het bewust uitschakelen van de elektriciteitsvoorziening zijn. In de zomer kan een lage waterstand in de rivieren of hoge temperatuur leiden tot beperkingen in de opname van koelwater met gevolgen voor de energieproductie en -levering in Nederland. Er zijn bij uitval elektriciteitsvoorzieningen een aantal fasen die hun eigen kenmerken hebben.
Effecten
- Eerste 2 uur: Hinder voor de reguliere bedrijvigheid (denk aan pinbetalingen), vastgelopen liften, mogelijk verkeersongevallen door uitval verkeerslichten. Huishoudelijke apparatuur valt uit en er is geen verwarming of warm water. Noodvoorzieningen in ziekenhuizen treden in werking. Door overbelasting van het telefoonnet kunnen 112 meldingen en automatische brandmeldingen vertraagd binnenkomen. Er kunnen problemen optreden met de watertoevoer in hoogbouw.
- Tussen 2 en 8 uur: De kans dat het incident uitgroeit tot een calamiteit wordt groter, de druk op het bevoegd gezag en de hulpverleningsdiensten neemt toe. Er is multidisciplinaire afstemming nodig tussen hulpverleningsdiensten. Communicatiemiddelen vallen uit, wat grote effecten heeft op communicatie tussen inwoners, tussen inwoners met hulpdiensten. Er is geen kunstlicht, geen koeling, geen water in flatgebouwen en in de winter wordt het gemis aan verwarming steeds hinderlijker. Treinen rijden niet en stoplichten doen het niet. In winkels kan niet worden gepind.
- Langer dan 8 uur: Er is multidisciplinaire afstemming nodig tussen hulpverleningsdiensten, continuïteit noodvoorzieningen wordt bedreigd, bevoorrading loopt gevaar, noodventilatie voor veehouders wordt urgent, er ontstaat een extra verkeersdruk en beheersing van verkeersstromen is nodig, ventilatie en waterafvoer in tunnels behoeft aandacht et cetera. Kwetsbare groepen die thuis wonen en medische apparatuur nodig hebben kunnen in de problemen komen, wat zal leiden tot extra ziekenhuisopnames.
- Meer dan 24 uur uitval: langdurige verstoring waarvan de effecten multidisciplinair bestreden moeten worden. Het is denkbaar dat door falen van noodvoorzieningen enkele ernstig zieken (vroegtijdig) overlijden.
Bepalende factoren
Het jaargetijde waarin de stroomuitval plaatsvindt, heeft invloed op de effecten. Zo zullen in de winter problemen gaan ontstaan doordat inwoners zonder verwarming komen te zitten, in de zomer leidt het uitvallen van koelingen tot schade. Kleinschalige stroomuitvallen komen regelmatig voor op wijk- of dorpsniveau. Bij dergelijke uitvallen kan binnen enkele uren voor een omleiding worden gezorgd of van alternatieve voorzieningen in aanliggende wijken gebruik worden gemaakt. Bij langdurende uitval ontstaan er grotere problemen. Vooral ook bij grootschalige uitval, bijvoorbeeld heel Nederland, zijn de effecten enorm. De waarschijnlijkheid van elektriciteitsuitval is groter dan voorheen, door een overvol energienet, de energietransitie, klimaatverandering en geopolitieke ontwikkelingen.
Verbondenheid
Omdat de afhankelijk van elektriciteit groot is, is er bij dit risicotype verbondenheid met veel andere risicotypen. Cascade effecten door uitval van elektriciteit is op veel vlakken te verwachten.
Voorbeelden
- September 2025: Twee dagen electriciteitsuitval Berlijn, 45.000 huishoudens getroffen.
- April 2025: meerdere uren uitval elektriciteit in Spanje, Zuid-Frankrijk en Portugal.