Over Twente
Twente is een veelzijdige en compacte regio, bestaande uit veertien gemeenten in de provincie Overijssel. Met een bevolking van ruim 640.000 inwoners op 1.504 vierkante kilometer (CBS, 2024) kent Twente drie grote steden, 11 kleinere steden en veel dorpen. Lees hier meer over het algemeen beeld, bekeken vanuit de natuurlijke, bebouwde en technologische omgeving.
Natuurlijke omgeving
Hoewel Twente veel beken en kanalen kent, is het geen waterrijke omgeving. Het gebied ligt relatief hoog en heeft daardoor geen dijkringen of primaire keringen. Met de Regge en de (grensoverschrijdende) Dinkel kent Twente wel rivieren, maar deze lopen met name door landelijk gebied. Het overstromingsrisico is daardoor beperkt, hoewel de Regge en de Dinkel lokaal voor wateroverlast kunnen zorgen. In perioden van langdurige of hevige regenval zijn er (lokaal beperkte, kortstondige) overstromingsrisico’s. Door de hoge zandgronden is Twente voor de watervoorziening grotendeels afhankelijk van regenwater. Dit kan bij langdurige droogte zorgen voor grote problemen. Om te voorkomen dat rivieren in lagergelegen gebieden te veel water moeten afvoeren, wordt in voorkomende gevallen in Twente water (tijdelijk) vastgehouden.
Natuurgebieden komen over de hele regio voor, waarbij het Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug het grootst is. Qua hoeveelheid bos is Twente een gemiddelde regio, maar heide en veen komen bovengemiddeld veel voor. De kans op aardbevingen is zeer klein. Wel zitten er zoutlagen in de grond.
Rond Enschede en Hengelo wordt al langere tijd zout gewonnen uit de bodem. Met name vroeger zijn hierdoor lege holtes in de ondergrond ontstaan. Mogelijke risico’s hiervan zijn instabiliteit of verzakkingen, hoewel de kans hierop klein is. Bodemdaling komt daarentegen wel voor, dit is berekend op maximaal 25 tot 34 centimeter over 50 jaar.
Technologische omgeving
Door de aanwezigheid van verschillende steden en kernen is er in Twente relatief veel industrie. Vooral op het gebied van bouwnijverheid en transport. Bedrijven met gevaarlijke stoffen zijn aanwezig, maar niet bovengemiddeld. Vanwege de grensoverschrijdende verbindingen is er transport van gevaarlijke stoffen door de regio. Met name over het spoor en over de weg. De vaarwegen worden in beperkte mate ingezet voor vervoer van gevaarlijke stoffen, vooral voor brandbare vloeistoffen. De realisatie van de kade aan de zijtak Almelo van het Twentekanaal biedt mogelijkheden om meer over het water te transporteren.
Ook is er sprake van aardgastransport via buisleidingen. De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) heeft, voornamelijk in Noordoost-Twente een aantal aardgaswinning en transportfaciliteiten met behandelingslocaties. De productie en behandeling van zogenaamd zuur gas (aardgas met waterstofsulfide) is kenmerkend voor Twente ten opzichte van de reguliere aardgasproductie en -behandeling. In de regio is er geen locatie met substantiële bebouwing binnen een afstand van 250 meter van een NAM-locatie. Overigens worden de aardgasactiviteiten in Twente afgebouwd. Door de regio liggen verschillende belangrijke buisleidingen die deel uitmaken van de landelijke Structuurvisie Buisleidingen 2012-2035. Deze hebben een grote diameter, onder meer voor transport tussen Ommen-Angerlo en Bornerbroek-Epe (Duitsland) langs de A35.
Twente heeft te maken met de nabije kerncentrale Emsland in Lingen (Duitsland) en twee nucleaire installaties, te weten de vestigingen van Urenco Nederland B.V. te Almelo en Urenco Deutschland GmbH te Gronau (Duitsland). De kerncentrale in Lingen is in 2023 uit bedrijf genomen. Door het aanwezige nucleaire materiaal zijn de risico’s de komende jaren echter nog niet verdwenen. Deze worden wel langzaam minder.
Vanwege de Urenco vestigingen is er transport van radioactieve stoffen over de weg en over het spoor. De impact van een incident met radioactief materiaal is afhankelijk van de aard van de stof. Bij een kerncentrale is dit (grootschalige) besmetting met radioactief materiaal. Bij de nucleaire installaties en gerelateerde transporten zijn dit voornamelijk lokale giftige effecten.
Het Twentse spoor is belangrijk voor internationaal personen- en goederenvervoer, onder meer richting Duitsland. Daarbij gaat het ook om vervoer van gevaarlijke stoffen, waardoor drukte op het spoor en bebouwing vlakbij extra aandacht vragen voor veiligheid. De Rijksoverheid, ProRail en vervoerders zijn verantwoordelijk voor veilige infrastructuur en materieel, terwijl gemeenten bij ruimtelijke plannen rekening moeten houden met mogelijke gevolgen van een brand, explosie of gifwolk. De Veiligheidsregio adviseert hen daarbij. Ook speelt de discussie over de mogelijke komst van de Noordtak, een nieuwe spoorlijn via Twente naar Duitsland. Chloortransport vindt de laatste jaren nauwelijks meer plaats en kent bovendien strenge veiligheidsregels.
Op diverse plekken in de Twentse bodem bevinden zich explosieven uit de Tweede Wereldoorlog. Deze kunnen afkomstig zijn van gevechtshandelingen, zoals bombardementen of beschietingen. Tevens kunnen ze in of bij (vliegtuig)wrakken worden aangetroffen. Mogelijke locaties in Twente zijn voornamelijk voormalige industriecomplexen en knooppunten van infrastructuur. Explosieven worden vaak aangetroffen bij (grond)werkzaamheden. Mogelijke locaties zijn aangegeven op een explosieven risicokaart.
Bebouwde omgeving
De Twentse kernen variëren in bevolkingsaantal van enkele honderden inwoners tot ruim 161.000 in Enschede. Alle type bebouwingen komen in de regio voor. Er zijn twee ziekenhuisorganisaties. Het MST in Enschede met daarnaast poliklinieken in Haaksbergen en Oldenzaal. En het ZGT met locaties in Almelo en Hengelo. Ook zijn er onderwijsinstellingen voor elk opleidingsniveau: Universiteit Twente, Hogeschool Saxion en ROC van Twente.
Binnensteden, met een historisch karakter en typerende kenmerken als een smal stratenpatroon, dichte bebouwing en functiemenging (wonen boven winkels), zijn van enige omvang aanwezig in Almelo, Hengelo, Enschede, Oldenzaal en Ootmarsum. Behalve de kernen beschikt de regio over een groot aantal hectare natuurgebied en landelijk gebied dat gebruikt wordt voor de landbouw. Het accent in de landbouw in Twente ligt op de veeteelt en grasland, met name koeien en varkens. Akkerbouw en tuinbouw komen minder tot nauwelijks voor. In het buitengebied zijn veel zorginstellingen actief.